Þegar Tapio Huttula tók við starfi rektors og framkvæmdastjóra Centria-háskólans vorið 2023 mætti honum skipulag sem var í góðu lagi. Engin þörf var á að byrja frá grunni.
– Forveri minn hafði unnið mikið og gott starf varðandi innri stefnumótun og tryggt að stofnunin væri í sem bestu ástandi. Nú var hins vegar skýr þörf fyrir það sem ég myndi kalla „utanríkisstefnumótun“: að hafa áhrif, gæta hagsmuna og þróa ný form samstarfs við atvinnulífið og aðrar menntastofnanir.
Að breyta án þess að byrja upp á nýtt
Tapio Huttula hóf störf sín á því að móta nýja stefnu, ferli sem fól í sér viðtöl við utanaðkomandi hagsmunaaðila, nemendur og starfsfólk. Einnig fóru fram hópumræður á þremur háskólasvæðum Centria.
– Við spurðum spurninga á borð við: Hvað er sérstaklega mikilvægt í okkar háskóla? Hvað viljum við helst varðveita til framtíðar?
Út frá þessum samtölum komu fram ýmis þemu sem allir töldu sérstaklega mikilvæg. Niðurstaðan er samantekt af grunngildum þar sem Centria lýsir sér – meðal annars – sem aðgengilegri og áreiðanlegri stofnun þar sem fjölbreytileiki og hæfni eru mikils metin, tækifæri gefast til samskipta og hugrekki er til að gera tilraunir. Þar er lögð áhersla á nýsköpun og tekið er mið af þörfum, óskum og hegðun markaðarins.
Að mati rektors var ferlið sjálft ekki síður mikilvægt en orðalagið í endanlegu stefnuskjali.
– Þegar fólk finnur að það hefur hlutverki að gegna í breytingunum – og getur í raun haft áhrif – þá dregur úr andstöðu gegn breytingunum.
Hann óttast ekki framtíðina
Þegar Tapio Huttula lítur yfir starfsferil sinn er auðvelt að greina rauðan þráð: menntun, atvinnulíf og samfélagsbreytingar hafa alla tíð fléttast saman.
Þátttaka í stúdentapólitík leiddi til starfa á sviði menntastefnu og síðar til verkefna meðal annars hjá Menntamálastofnun Finnlands og ráðuneytunum. Annað áhugamál leiddi með tímanum til trúnaðarstarfa innan verkalýðshreyfingarinnar og stefnumótunarvinnu á landsvísu.
– Áhugamál mitt hefur tvisvar leitt til starfs, staðfestir hann skýrt.
Reynslan hefur einnig mótað sýn hans á breytingar. Huttula lýsir sjálfum sér sem forvitnum og framsýnum manni. Breytingar tengir hann ekki fyrst og fremst við ógnir, heldur við tækifæri.
Hæfni hluti stefnunnar
Hjá Centria hefur þessi nálgun einnig leitt til þess að þróaðar hafa verið nýjar leiðir til að vinna með hæfni. Það er nú gert með svokölluðum hæfniáttavita sem byggir á sex lykilhæfnisviðum. Hugmyndin er að skapa kerfisbundna mynd af því hvaða hæfni starfsfólk stofnunarinnar býr yfir, hvar hæfnina er að finna og hvaða hæfni þarf að þróa.
– Við gátum greint sex ólíka lykilhæfniþætti sem starfsfólk okkar þarf á að halda. Síðan þróuðum við eigið kerfisbundna líkan frá grunni. Ég tel að stofnanir verði líka að geta lært og breyst, segir Tapio Huttula.
Hver starfsmaður fer nú yfir líkanið ásamt yfirmanni sínum og hæfnin er metin á fimm þrepa kvarða.
– Þegar við gerum þessa kortlagningu í allri stofnuninni fáum við mynd af allri hæfni starfsfólksins okkar og nokkurn veginn á hvaða þrepi við erum. Þegar umhverfi okkar breytist og þörf fyrir nýja menntun kemur upp getum við strax séð hvaða teymi ætti að sinna henni. Stundum þurfum við að ráða nýtt fólk.
Saman getum við hugsað stærra
Ný stefna Centria hefur einnig opnað fyrir aukið samstarf við aðra iðnskóla, fagháskóla og háskóla í gegnum ýmis bandalög. Tapio Huttula óttast ekki samkeppni hið minnsta heldur telur samstarf algjört lykilatriði fyrir menntun í framtíðinni í Finnlandi.
– Þegar við höfum meiri þekkingarauð og meira umfang getum við einnig tekist á við stærri áskoranir. Með samstarfi getum við styrkt sérkenni hvers og eins okkar.
Áþreifanlegt dæmi er stefnumótandi bandalagið Háskólabandalag Vestur-Finnlands (f. Länsi-Suomen korkeakouluallianssi CSS), þar sem Centria starfar með Fagháskólanum í Satakunta (f. Satakunnan ammattikorkeakoulu) og Fagháskólanum í Seinäjoki (f. Seinäjoen ammattikorkeakoulu).
Sjálfbærni snýst líka um fólk
Centria hefur einnig skýra stöðu hvað varðar sjálfbæra þróun, bæði í eigin starfsemi og ýmiss konar alþjóðlegu samstarfi.
– Sjálfbær þróun er forsenda þess að fólk geti í framtíðinni lifað á þessari plánetu án þess að eyðileggja allt umhverfið. Það er grundvallaratriði, segir Tapio Huttula.
Jafnframt leggur hann áherslu á að mörg dæmi séu um mótsagnir þegar talað er um sjálfbærni. Hann nefnir stafræna umbreytingu sem dæmi.
– Það góða er að hægt er að draga úr álagi á náttúruna, til dæmis með því að ferðast minna. En ef öll þjónusta verður stafræn er líka hætta á að fólk sem hefur ekki forsendur til að nota hana verði útilokað. Sjálfbærni getur ekki eingöngu lotið hagrænum lögmálum.
Að byggja upp trú starfsfólks á framtíðina
Að sjá tækifæri í breytingaferlinu sjálfur er eitt. Að fá heila stofnun með sér í lið er annað. Hvernig getur starfsfólk fundið fyrir áhuga þegar framtíðin er óviss?
– Starf í tækniskóla er þýðingarmikið og það er eftirspurn í samfélaginu eftir því sem við gerum. Við fáum að sinna mikilvægum verkefnum þegar við vinnum að framtíð unga fólksins. Hlutverk mitt sem leiðtoga er að reyna að gera þetta mikilvæga hlutverk sýnilegt í daglegu starfi okkar.
– Við höfum fengið nemendur okkar að láni meðan á námstímanum stendur. Í stuttan tíma getum við haft áhrif á líf þeirra, en það sem þeir taka að lokum með sér út í lífið er sjálf prófgráðan. Þess vegna verður sjálfbær menntun að fela í sér þætti á borð við hæfnina til að læra, gagnrýna hugsun, skilning á upplýsingum og einnig samskiptahæfni.
Tapio Huttula segir að sjálfbær þekking sé það sem stendur eftir þegar sjálf fagþekkingin breytist.
Hverju á ekki að breyta?
Tapio Huttula rýnir hugtakið sjálfbær þróun ofan í kjölinn. Hann tekur undir þá skoðun að hugtakið sé ekki jafn áberandi í almennri umræðu og fyrir nokkrum árum.
– Þetta er svolítið eins og tíska. Þegar ný framsetning eða skilgreining kemur fram getur hún náð fótfestu nokkuð fljótt. Þá er gott að staldra við og spyrja: Er þetta virkilega eitthvað nýtt, eða er þetta í rauninni eitthvað annað? Og hversu sjálfbærir eru nýju straumarnir?
Síðan bætir hann við:
– Ef maður hefur greint einhver grundvallaratriði sem skynsamlegt er að gera þá finnst mér líka að maður eigi að halda fast í þau.
Sýn Tapio Huttula um sjálfbæra breytingastjórnun
- Líttu á breytingar sem tækifæri. Breytingar eru eitthvað sem fólk getur haft áhrif á en ekki eitthvað sem kemur bara að ofan.
- Byrjaðu á því sem þegar er til staðar. Spyrðu starfsmenn og nemendur hvað virkar, hverjir styrkleikar stofnunarinnar eru og hvað má ekki glatast.
- Gerðu fólk að þátttakendum. Þegar fólk upplifir að það gegni hlutverki í breytingunum og geti haft áhrif á þær dregur úr mótstöðu.
- Stýrðu með hæfni. Kortleggðu hvaða hæfni starfsfólk stofnunarinnar býr yfir og þróaðu hana í þá átt sem framtíðarþarfir krefjast.
- Þorðu að prófa. Ekki er hægt að skipuleggja allar breytingar í smáatriðum. Prófaðu í smáum stíl, lærðu af niðurstöðunum og nýttu þér það sem virkar.