Heildarskortur á vinnuafli hefur minnkað nokkuð frá árinu 2022. Hins vegar sýna greiningarnar að áskoranirnar eru enn umtalsverðar í nokkrum lykilstarfsgreinum.
Mesti skorturinn á hæfu fólki með starfsmenntun og hámenntuðu starfsfólki
Gögn úr árlegri fyrirtækjakönnun NAV (Vinnumála- og velferðarstofnunar Noregs) gefa nokkuð nákvæma mynd af því hvaða menntunarbakgrunns vinnuveitendur krefjast þegar ráðningartilraunir heppnast ekki. Mestur skortur er á starfsfólki með formlega færni:
Um það bil 40 prósent af skorti varða starfsfólk með fag og starfsmenntun
- 6 prósent varða háskólamenntun
- 39 prósent varða störf sem krefjast háskólamenntunar
- 13 prósent varða störf þar sem ekki er gerð krafa um formlega menntun eða þar sem aðeins er þörf fyrir menntun á grunnskólastigi
Skortur á starfsfólki með doktorsgráðu er innan við eitt prósent af heildarfjölda og varðar aðallega náttúruvísindi og tæknigreinar.
Heilbrigðisgeirinn, skólar og iðngreinar skera sig úr
Meðal starfsgreina sem krefjast starfsnáms er sérstakur skortur á:
- heilbrigðisstarfsfólki
- rafvirkjum
- matreiðslumönnum
- suðumönnum
- byggingarvélum og iðnaðarvélvirkjum
Fyrir störf sem krefjast háskólamenntunar er enn sérstakur skortur á:
- hjúkrunarfræðingum og sérhæfðum hjúkrunarfræðingum
- sérfræðilæknum
- grunnskólakennurum
Þetta sýnir hversu mikilvæg bæði starfsmenntun og háskólanám eru til að mæta framtíðarþörfum fyrir hæfni.
Nokkrir langtímadrifkraftar eru að verki
Í skýrslunni er bent á að skortur á vinnuafli stafar sjaldan af einum þætti. Bæði hagsveiflur og varanlegar skipulagsbreytingar gegna þar hlutverki.
Eftir heimsfaraldurinn hafa margar OECD-þjóðir upplifað skort á framboði á vinnumarkað, með mikilli eftirspurn eftir vinnuafli ásamt skipulagsbreytingum í hagkerfinu.
Samtímis hefur ákveðin meginleitni styrkt hver aðra og haft áhrif á aukinn skort og hæfnisamþættingu á vinnumarkaðnum þar á meðal:
- öldrun íbúa
- stafræn umbreyting og tækniþróun
- græn umskipti
- landfræðilega pólitíska óvissu
- aukin beiting gervigreindar
Öldrun þjóðarinnar eykur eftirspurn í heilbrigðis- og umönnunargeiranum
Einn mikilvægasti drifkrafturinn á bak við aukna eftirspurn eftir vinnuafli er fjölgun íbúa. Öldrun þjóðarinnar hefur í för með sér aukna þörf fyrir heilbrigðis- og umönnunarþjónustu og þar með einnig fyrir hæft vinnuafl í greininni.
Þetta vekur upp spurningar um hversu sjálfbær vinnumarkaður og menntakerfi nútímans eru þegar til langs tíma er litið. Rannsóknir sýna að bæði menntakerfi og reglugerðir á vinnumarkaði duga oft skammt til að aðlagast nógu hratt að breyttum hæfniþörfum.
Betri samsvörun getur hjálpað til við að draga úr skorti
Að fá fleiri sem eru utan vinnumarkaðarins til starfa getur verið mikilvægt framlag til að draga úr skorti á vinnuafli.
Hugtakið samsvörun lýsir sambandi milli eftirspurnar fyrirtækja eftir hæfni og hæfni fólks sem er atvinnulaust eða utan vinnumarkaðar. Hversu árangursrík þessi samsvörun er fer eftir áhrifum bæði af efnahagssveiflum og stofnanalegum aðstæðum eins og reglugerðum, vinnumarkaðsaðgerðum og tekjutryggingarkerfum.
Að para saman þörf og vinnuafl virkar best þegar atvinnuleitendur búa yfir viðeigandi færni, en einnig þegar þeir eru sveigjanlegir varðandi hvar í landinu þeir geta unnið og hvaða störf þeir eru tilbúnir að stunda.
Á sama tíma bendir skýrslan á að takmarkaðar rannsóknir séu til staðar í Noregi á því hvernig þessir verkferlar virka í reynd. Meiri þekking á því hvað hindrar og stuðlar að góðri samsvörun gæti því verið mikilvæg til að þróa markvissari aðgerðir.
Nýjar leiðir til að mæla skort á vinnuafli
Alþjóðlegir aðilar eins og Cedefop og OECD eru í auknum mæli að þróa aðferðir sem flokka skort á vinnuafli eftir orsökum hans.
Slíkar aðferðir greina meðal annars á milli:
- Skorts sem má rekja til aðgengis að hæfu vinnuafli
- skortur vegna snemmbúinna eftirlauna eða fækkunar vinnuafls
- ráðningarvandamál sem tengjast lélegri samsvörun eða öðrum aðstæðum á vinnumarkaði.
Framgreindir aðilar greina einnig á milli viðvarandi, skipulagslegs skorts og sveiflukennds skorts sem er breytilegur eftir virkni í hagkerfinu.
Þessi tegund greiningar getur gert þekkingargrunninn um hæfniþarfir aðgengilegri og auðveldari í notkun við stefnumótun. Til að sneiða hjá einfölduðum skýringum á flóknum áskorunum þarf grafa djúpt eftir nánari skýringu.
Skýr svæðisbundinn munur
Skýrslan sýnir einnig skýran svæðisbundinn mun á vinnumarkaði. Vestland, Rogaland og Ósló búa við mestan skort á vinnuafli mældan í fjölda lausra starfa. Á sama tíma er vinnumarkaðurinn aðþrengdastur í nyrstu sýslum landsins: Norðurlandi, Troms og Finnmörku. Þar er framboð hæfra atvinnuleitenda sérstaklega takmarkað. Greiningarnar sýna mismunandi gerðir áskorana svæðisbundið: Í hlutum Austur-Noregs eru tiltölulega margir atvinnuleitendur, en hæfnin samsvarar ekki alltaf þörfum vinnuveitenda, en Norður-Noregur er að upplifa beinan skort á vinnuafli.
Hér má lesa alla skýrsluna á norsku: Ráðningarvandamál og skortur á vinnuafli | HK-dir
