Tilraunaverkefni í fimm sveitarfélögum
Norræna netið um símenntun, NLL, er nú að prófa námshringinn sem aðferð til þverfaglegs samnáms, samsköpunar og nýsköpunar á vinnustað í heilbrigðis- og félagsþjónustugeiranum. Markmið verkefnisins er einmitt að kanna hvort og á hvaða hátt námshringjalíkanið stuðlar að því að skapa öflugt námsumhverfi á vinnustað þar sem sjónarmið starfsmanna og stjórnenda hafa vægi. Tilraunaverkefnið er hafið í fimm norrænum sveitarfélögum.
Vettvangur þekkingarþróunar
Bæði stór og lítil sveitarfélög eru nú hluti af nýju samstarfsneti um atvinnulífið innan Norræna netsins um símenntun. Í atvinnulífsnetinu eru bæði aðilar vinnumarkaðarins og úrval starfsmanna á sviði heilbrigðis- og umönnunarþjónustu frá Danmörku, Svíþjóð, Álandseyjum og Noregi. Netið fylgist með tilraunaverkefni þar sem fulltrúar sveitarfélaganna fá þjálfun í að stýra staðbundnum námshring.
Atvinnulífsnetið er vettvangur þekkingar- og hæfniþróunar og miðlunar á reynslu milli sérfræðinga frá sveitarfélögum og samtökum atvinnulífsins. Aðrir fulltrúar eru fagfólk úr heilbrigðis- og umönnunarþjónustu, sem og tveir „þjálfarar“ sem bera ábyrgð á að veita fræðslu um námshringjaaðferðina.
Áskoranir fyrir starfsmanna- og vinnuveitendahliðina
Á fundi netsins í Jönköping í mars var fjallað um námshringinn sem aðferð í ljósi ýmissa áskorana í heilbrigðis- og umönnunarþjónustu. Þetta var annar staðbundni fundur netsins. Fyrsti fundurinn snerist um að koma námshringjunum af stað. Á fundinum í Jönköping var áherslan lögð á að tengja námshringjaverkefnið við þær áskoranir sem bæði vinnuveitendur og launafólk standa frammi fyrir við að veita góða þjónustu, þrátt fyrir skort á fjármagni.
Anne Solsvik frá Noregi og Marie Aakjær frá Danmörku, fulltrúar sinna þjóða í NLL, bera ábyrgð á netinu og prófunum á námshringjunum. Fyrirlestrar og hópumræður á fundinum hjálpuðu þátttakendum að kynna margar mismunandi áskoranir, ásamt hugleiðingum um notkun námshringja. Nokkur meginatriði frá fulltrúum vinnumarkaðarins eru endurtekin hér að neðan.
Svíþjóð: Við þurfum að grípa til nýrra aðgerða
– Markmið okkar er að efla hæfni í umönnunargeiranum. Með því að vinna með menntun og hæfniþróun mun félag okkar stuðla að því að fá marga með rétta hæfni til starfa í umönnunargeiranum. Við þurfum fleiri útskrifaða, þar á meðal sjúkra- og félagsliða og leiðbeinendur, segir Zenita Cider frá félaginu Heilbrigðis- og umönnunarháskóli (s. Vård- och omsorgscollege), sem stendur fyrir bæði vinnuveitenda- og starfsmannafélög.
– Við þurfum að grípa til nýrra aðgerða til að efla hæfni og það er mikilvægt að auðvelda starfsfólki að læra hvert af öðru. Notkun námshringja er gott viðbótar úrræði. Við munum kanna þetta og sjá hvaða hlutverki við getum gegnt í að dreifa hugmyndinni í svæðisbundnum og staðbundnum háskólum sem mennta starfsfólk á sviði heilbrigðis- og umönnunar, heldur Cider áfram.
Danmörk: Krefjandi „umbótastormur“ krefst tíma til íhugunar og náms
Síendurteknar umbætur, ef svo má að orði komast, skapa krefjandi aðstæður fyrir heilbrigðis- og umönnunargeirann í Danmörku. Andvarp frá einum af dönsku þátttakendunum: Kannski er það bara að við Danir viljum gera of mikið í einu?
– Nýjar umbætur krefjast nýrrar færni og meiri þjálfunar. Nám á vinnustað er nauðsynlegt. Við verðum að vinna saman, ekki í okkar eigin einangruðu einingum, segir Christina Bendix hjá Sambandi danskra sveitarfélaga.
– Þegar breytingar eiga sér stað verðum við að gefa okkur tíma til íhugunar og náms í daglegu starfi okkar og við verðum að fjárfesta í því núna. Að læra saman í teymum er þáttur til að ná árangri. Við getum tekið þætti úr námshringjaaðferðinni og beitt þeim í hópum starfsmanna, segir hún.
Noregur: Sveitarfélög eru „að drukkna“ í verkefnum sem ríkið stýrir
– Okkur skortir fólk í heilbrigðis- og félagsgeiranum. Til eru tölur og tölfræði sem sýnir þetta, en tölurnar einar og sér hjálpa lítið, segir Hanne Børrestuen, ráðgjafi hjá KS, vinnuveitendasamtökum sveitarfélaga og héraða í Noregi.
– Gríðarleg áskorun fyrir norsk sveitarfélög er að ríkið færir svo mörg verkefni yfir til þeirra að þau hafa lítið svigrúm. Summa krafnanna verður of mikil. KS vinnur að því að sveitarfélög verði sjálfstæðari og ákveði meira sjálf, heldur hún áfram.
– Hvað finnst þér um þetta norræna frumkvæði um námshringi á vinnustað?
– Það er alltaf dýrmætt að hitta norrænt samstarfsfólk og deila reynslu. Við stöndum frammi fyrir mörgum af sömu áskorunum og getum unnið að því að finna lausnir saman, bendir Børrestuen á.
– Hvaða tækifæri sérð þú sem fulltrúi KS í notkun námshringja í heilbrigðis- og félagsgeiranum hjá sveitarfélögunum?
– Á tímum þar sem fjármagn, tími og starfsfólki er takmarkað verðum við að nota fleiri námsvettvang. Vinnustaðurinn verður því að vera mikilvægasti vettvangurinn fyrir hæfni- og gæðaþróun. Þá geta fleiri tekið þátt og hæfniþróunin fer beint inn í verkefnalausnir á hverjum vinnustað. Námshringir geta verið hentug aðferð í þessu starfi, ásamt nokkrum öðrum verkfærum til náms og miðlunar á vinnustað, segir Hanne Børrestuen.
Finnland: Missti mikilvæga fjármögnun fyrir fullorðinsfræðslu
– Það er okkur erfitt að hafa misst af tækifæri til fjármögnunar innan fullorðinsfræðslu. Við höfðum sjóð fyrir fullorðinsfræðslu með fjármögnun bæði frá starfsmönnum og vinnuveitendum. Yfirvöld breyttu löggjöfinni þannig að fjármögnunin hætti. Þörfin er sú sama og áður og það er sérstaklega mikil þörf fyrir menntun fyrir starfsstéttir sem aðeins hafa lokið skyldunámi. Nú erum við að leita að nýjum tækifærum, segja Matti Tujula frá Verkalýðsfélagi opinberra aðila og velferðargeiranum og Assi Puistolahti frá Sambandi finnskra sveitarfélaga.
– Hvað finnst ykkur um þetta norræna samstarf um að deila reynslu og prófa námshringjaaðferðina?
– Það er gagnlegt. Við á Norðurlöndunum stöndum að mestu leyti frammi fyrir sömu áskorunum en um leið líka ólíkum, þannig að við höfum eitthvað að læra hvert af öðru, segir Matti Tujula.
Hann hefur trú á námshringjum sem aðferð til náms á vinnustað. Aðferðin byggir á norrænum gildum og það þýðir að starfsmenn munu líklega hafa gaman af þessari leið til náms og samstarfs.
– Gæti þetta líka verið vinnuaðferð í þinni stofnun?
– Möguleiki, en ég trúi mest á aðferðina á vinnustöðum í heilbrigðis- og umönnunargeiranum.
Ísland: Áskorunin í samstarfi starfsmanna, stjórnenda og vinnuveitenda
Við höfum tilhneigingu til að hugsa í afmörkuðum hólfum. Það er greinileg áskorun að fá ólíka faghópa til að vinna saman – ekki aðeins að ofan, heldur einnig að neðan, segja tveir fulltrúar frá Íslandi, Fríða Rós Valdimarsdóttir frá BSRB og Hanna María Karlsdóttir frá Reykjavíkurborg.
– Við þurfum að fá starfsmennina til að taka þátt, þannig að þeir treysti ferlinu og finni að þeir eigi heima í samstarfinu á vinnustaðnum. Hér sjáum við að námshringir eru tæki til að koma á fót faglegum samstarfsvettvangi, þar sem allir faghópar geta lært hver af öðrum og þar sem allir leggja líka mikilvæga þekkingu af mörkum, segja Fríða Rós og Hanna María.
Fyrir nokkrum árum var vinnutími opinberra starfsmanna styttur úr 40 klukkustundum á viku í 36 fyrir dagvinnufólk og 32 fyrir vaktavinnufólk. Þegar áskoranir koma upp er tilhneiging til að kenna styttri vinnuviku um. En það leiðir ekki til neins.
Þegar daglegt líf er of annasamt til að þróa samstarf
Þarf maður að stinga fingri í jörðina og átta sig á því að á sumum vinnustöðum ríkir svo mikið annríki að ekki er unnt að taka frá tíma fyrir starfsmenn til að taka þátt í námshringjum? Cathrine Merete Lenstrup hefur komist að því að það er erfitt, ef ekki ómögulegt, að fá stjórnendur og starfsmenn saman á samstarfsfundi á rekstrarsviði á sjúkrahúsum þar sem starfsemi er allan sólarhringinn.
– Sem klínískur hjúkrunarfræðingur hef ég stofnað þverfaglegan hóp til að ræða óvænt tilvik. Það var breiður stuðningur frá stjórnendum og starfsmennirnir sem komu að þessu lýstu áhuga á að taka þátt, segir Lenstrup.
Þrátt fyrir vandlega skipulagningu var ekki hægt að ná hópnum saman. Breytingar urðu á vaktaáætlunum, annríki, veikindi og ónóg mæting hindruðu það. Eftir þrjár tilraunir varð Lenstrup að átta sig á því að það væri of mikil áskorun að koma slíkum hópi af stað. Með þessa reynslu ferska í huga spyr Lenstrup eftirfarandi spurninga:
– Hvernig tryggir maður raunverulegan stuðning innan stofnunarinnar í rekstrareiningu með starfsfólki í vinnu allan sólarhringinn, allt árið um kring?
Hún lýsti eftir tillögum um hvernig hægt er að festa námshringi í sessi þegar þeir eru ekki lengur hluti af rannsóknarverkefni.
Framhaldsrannsóknir
Rannsakendur hafa fylgt eftir tilraun með námshringi í norrænum sveitarfélögum í tvö ár. Rannsakendurnir Dorothy Olsen frá Norrænu stofnuninni fyrir kannanir á nýsköpun, rannsóknum og menntun og Ulrik Brandi, DPU, Árósaháskóla, munu safna gögnum og greina niðurstöður úr vinnunni með námshringjunum á öllu tveggja ára verkefnistímabilinu.
– Grunnurinn að vinnustaðanámi eru sífelldar breytingar og starfsmenn verða stöðugt að aðlagast nýjum verkefnum og áskorunum. Áskoranirnar og aðstæður í vinnulífinu eru mismunandi og því verða námsaðferðirnar einnig að vera mismunandi, segir Ulrik Brandi.
Verkfærakista með mörgum námsaðferðum
– Við þurfum fleiri en eina námsaðferð, segir hann.
Hann bendir á að samstarfsnám hafi verið sett á kortið eftir aldamótin 1900. Gagnrýnin hugsun, íhugun, starfsmiðun og drifkraftur þátttakenda hafa verið lykilþættir. Námshringurinn sem aðferð inniheldur sömu þætti. Nú munu Brandi og Olsen fylgja eftir prófunum á námshringjum sem verkfæri – á Álandseyjum, í Kaupmannahöfn, Jönköping, Porsgrunn og Notodden.
Umsagnir frá fundinum í Jönköping um prófanir á námshringnum í sveitarfélögunum:
„Þetta snýst um að vera saman í námi.“
Hans Mikkelsen, kennari leiðbeinenda
„Við lærum í gegnum verkþjálfum ̶ það er daglegt nám okkar.“
Martin Sinclair, yfirmaður hæfniþróunar, Jönköping sveitarfélaginu
„Það verður hæfniþróun á vinnustaðnum ef stjórnandinn hvetur til þess.“
Könnun styrkt af verkalýðsfélagi
„Hvernig festum við námshringinn í sessi í daglegu starfi?“
Cathrine Merete Lenstrup, hjúkrunarfræðingur, Bispebjerg-sjúkrahúsið
„Sérhæfing í atvinnulífinu er að aukast og það leiðir til meiri sundurgreiningar. Þess vegna þurfum við að vinna þverfaglega saman.“
Marlene Ockander, dósent, Háskólinn í Jönköping, Heilbrigðis- og velferðardeild
„Það mikilvægasta er að læra að læra. Námshringurinn er möguleg leið til að læra og vera forvitinn.“
Maria Marquard, kennari leiðbeinenda
„Hvaða „brennandi mál“ í hæfniþróun sérðu á landsvísu, svæðisbundnu eða staðbundnu sviði? Þetta var ein af áskorunum sem Anne Solsvik og Marie Aakjær, fulltrúar í NLL, lögðu fram á fundunum í Jönköping.“
Greinasyrpa: Nám í vinnulífinu
Þessi grein er hluti af röð greina um námshringi og nám í vinnulífinu. Í greinunum er sagt frá eftirfylgni tengslanets NLL við nám í vinnulífinu og veitt innsýn í hvernig nám fer fram í reynd – séð frá mismunandi norrænum sjónarhornum.
